Zespół folwarczny w Kurozwęczu


Pierwsze wzmianki o Kurozwęczu pochodzą z końca XVIII wieku, kiedy to wieś była własnością rodziny von Munchow, ale jej metryka jest na pewno znacznie starsza, ponieważ Bruggemann wspomina o "starym lennie" tej rodziny. Około 1784r. we wsi istniały dwa folwarki, z których pierwszy należał do Otto Lorenza von Munchow, a drugi do Dorothe'y Augusty von Lettow z domu von Kleist. Ponadto we wsi były jeszcze 4 gospodarstwa chłopskie i 7 budynków murowanych. W Kurozwęczu nigdy nie powstały rezydencje tych właścicieli, a oba folwarki zarządzane były przez ich pełnomocników.

Kolejne dane dotyczące wsi pochodzą z końca XIX wieku, kiedy to występuje już tylko jeden folwark określany jako dobra rycerskie (Rittergut). W okolicach 1890r. był on własnością Isydora Fraenkla, kupca z Koszalina. Powierzchnia jego majątku wynosiła wtedy aż 1115 ha, w tym: 499 ha pól uprawnych, 7 ha łąk, 49 ha pastwisk i 560 ha lasów. Hodowla obejmowała 26 koni, 52 sztuki bydła, 100 owiec i 20 świń. Do gospodarstwa należała również cegielnia.

Na początku XX wieku majątek rozpada się ponownie na dwie części: część A zostaje w 1906r. zakupiona przez Kartza von Kameke ze Strzekęcina, a część B przez właściciela fabryki kosmetyków i leków ziołowych z Koszalina - Wilhelma Anhalta.

W 1914 roku powierzchnia majątku A wynosiła 290 ha, a majątku B - 255 ha. Przed rokiem/ 1920 doszło do połączenia obydwu części, które wykupił Kartz von Kameke. W tym czasie powierzchnia wynosiła 545 ha, w tym 307 ha pól uprawnych, 21 ha łąk, 7 ha pastwisk i 201 ha lasu. Hodowla obejmowała 21 koni i 70 sztuk bydła a zarządcą był Johannes Baganz z Zegrza (Seeger). Ten stan rzeczy utrzymał się do 1945 roku, kiedy to gospodarstwo zostało upaństwowione i włączone w struktury PGR jako folwark podległy Zegrzu Pomorskiemu.

Układ przestrzenny zespołu folwarcznego został uformowany pod koniec XIX wieku, kiedy to powstała zabudowa gospodarcza folwarku i w pierwszych latach XX wieku, gdy powstały zachowane domy mieszkalne (inicjały "KvK" znajdowały się na domu nr 13). Ze względu na rozbiórkę obiektów, nie udało się ustalić położenia folwarku B.

Zespół folwarczny w Kurozwęczu składał się z dwóch funkcjonalnych części: podwórza gospodarczego i kolonii mieszkalnej robotników folwarcznych. Podwórze folwarczne zostało założone na planie prostokąta o dłuższej osi wschód-zachód, ze swobodną zabudową w pierzejach północnej, południowej i zachodniej oraz szerokim otwarciem widokowym od wschodu. Wjazdy umieszczone zostały symetrycznie od północy i południa, pozbawione bram, połączone brukowaną drogą. W pierzei północnej od wschodu usytuowany był budynek dawnej rządcówki (nr 1 na planie, a obecnie dom nr 16), murowany, jednokondygnacyjny z poddaszem, który został gruntownie przebudowany. Przed nim było podwórko, na które prowadził wjazd bramą o ceglanych filarach. Ponadto w pierzei północnej znajdowała się stodoła (nr 3 na planie) - drewniana, z murowanymi z cegły wapiennej fragmentami ścian a bliźniacza stodoła (nr 4 na planie) zamykała podwórze od zachodu. W pierzei południowej od zachodu usytuowany był budynek obory ze spichlerzem (nr 5,6,7 na planie), którego skrajne części zajmowały obory a środkową, wyższą spichlerz. Po przeciwnej stronie wjazdu znajdował się budynek dawnej bukaciarni (nr 8 na planie) - murowany, całkowicie przebudowany zewnętrznie i wewnętrznie. Pierwotnie zabudowa gospodarcza była rozciągnięta w kierunku pd-wsch., ale jedynym jej czytelnym śladem były resztki fundamentów budynku inwentarskiego (nr 13 na planie).

Kolonia mieszkalna robotników folwarcznych rozbita została na dwie części: jeden budynek (nr 9 na planie - dom mieszkalny nr 15), położony w pobliżu pd-wsch. narożnika podwórza gospodarczego. Pozostałe budynki zostały odsunięte kilkaset metrów na wschód. Współcześnie, z pięciu pierwotnie istniejących domów, zachowały się tylko dwa, pozostałe rozebrano po 1945 roku.

Wnętrze zespołu reprezentuje typ architektoniczno-krajobrazowy, w którym zabudowa gospodarcza i mieszkalna kontrastuje z rozległymi połaciami trawy i nielicznymi wysokimi drzewami.

Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa, Ośrodek Dokumentacji Zabytków - M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r.

Zespół folwarczny w Kurozwęczu Widok na folwark od wschodu - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Główny wjazd do folwarku - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Droga dojazdowa do folwarku od południa - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Rządcówka (1) widok od północy - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Rządcówka (1) widok od południowego-zachodu - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejący Spichlerz (6) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejący Spichlerz (6) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Okno nieistniejącego spichlerza - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejący Spichlerz (6) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Wnętrze nieistniejącego spichlerza - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Wnętrze nieistniejącego spichlerza - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Obora (5) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Wnętrze nieistniejącej obory - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Stodoła (3) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Stodoła (4) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Stodoła (3) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Stodoła (3) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Stodoła (4) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Bukaciarnia (8) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Nieistniejąca Bukaciarnia (8) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Dom mieszkalny (9) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Dom mieszkalny (14) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r. Dom mieszkalny (16) - fot. M. Sawicka, P. Pietrzak czerwiec 1997r.

galeria 1  2  3  4  Morsy  Św.Patryk  Sprzątanie  KS Rossa  Zawody  Festyn  Remont dachu  Dni Karpiowe  Blok-widmo  Kamerka  Zawody'06  Okna'06  Przycinka'07  Karaoke'07  Zawody'07  01.05.07  Piknik'07  Karaoke 07.2007    Piknik sierpień'07  Andrzejki'07  Dzień Kobiet'08  Pożar'08  Piknik lipiec'08  15-lat Gospody    2 elt'08  Cyrk'08  Festyn'08  cd.2 elt'08  Kolejka'08  Spod Strzechy'08  Sylwester'08  Ślubowanie OSP  Piknik'09  Spod Strzechy'09  WOSP'10  Dzień Kobiet'10  Krępa  Turniej  majówka'11"  Spod Strzechy'11  Dzień Dziecka'11  Siemionalia'11  Drwale'11  Płetwonurkowie  Siatkówka'11  Strongman'11  Integracja'11  Dożynki  11.11  Jasełka  WOSP'12  Spod Strzechy'12  Dzień Kobiet'12  majówka'12  majówka'14  Polska-Czechy'12  Michałek'12  50-lecie  bieg'13  Amelka  Zawody 01.09.13  Zawody 08.09.13  Ugotowani  11.11.13  Mikołaj '13  Leśnik  Spławikowe  Koniec sezonu  Ciuchcia  Młyn Niedalino  Elektrownia Niedalino  Powódź  Etnografia  Bursztynowy Pałac  Pałac Manowo  Pocztówki  Port  Latarnia  Agregat  Pałac Bonin  Zjazd Rosnowiaków  Kościół Zegrze Pom.  Dworek  Kościółek  1970  Kościół  Wyszewo

mouseover